Celâl Bayar Hakkında Bilinmeyenler

16 Mayıs 1883’te Bursa Gemlik’te Dünyaya gelen Celal Bayar; Meclis-i Mebusan üyeliği, Cumhuriyetin ilk senelerinde iktisat vekilliği, Mustafa Kemal Atatürk’ün son başbakanı ve 1950-60 seneleri arasında Cumhuriyetimizin üçüncü; asker olmayan ilk reisi cumhuru unvanlarına sahip olan siyasetçi kişidir. Nüfusa kayıtlı ismi Mahmud Celaleddin’dir. Daha sonraları Mahmud adını da nadiren tercih eden Celal Bayar’a sonraları sadece Celal olarak hitap edilecektir. Stajyer memurluk, Ziraat Bankası veznedarlığı, ipekböcekçiliği ve Fransızca kurslarının ardından 1905’te kazandığı Deutsche Orient Bank’ın imtihanı sonrası kurumda imza sahibi oldu. 1903’te evlendi ve üç çocuğu oldu. 1909’da İttihat ve Terakki Cemiyetinin Bursa sorumlu yazmanlığına atandı. 1911’de aynı vazife ile İzmir’e gönderilen Celal Bayar, burada okulların açılmasına önayak oldu, kooperatifçiliği yaygınlaştırmaya çalıştı, bir de milli kütüphane kurdu. Altay spor kulübünün kurulması ve güçlenmesi için para yardımında bulundu.


Celal Bayar Biyografi

Celal Bayar, Kurtuluş Savaşı yıllarında İzmir’den kaçıp dağlara çekildi, işgale karşı propaganda yaptı. Denizli’de Demirci Mehmet Efe’ye danışmanlık yaptı. Balıkesir Kongresi kararlarıyla Akhisar cephesi alay komutanlığına getirildi. 1920’de Manisa mebusu seçildi, bir ara iktisat vekilliğine vekâlet etti. Çerkez Ethem ile meclis arasında ara-buluculuk yapacak kurula üye seçildi, Ethem ile görüşmeler sürdürdü. Mustafa Kemal Paşa’nın emirleriyle Yeşil Ordu ve resmi Türkiye Komünist Fırkasının idarecileri arasında yer aldı. 2. TBMM’ye İzmir vekili olarak girdi. Kurtuluş Savaşı’nda göstermiş olduğu üstün yararlılıklar dolayısıyla Kırmızı-Yeşil şeritli İstiklâl Madalyası ile taltif edildi.

Celal Bayar Kimdir

26 Ağustos 1924’te Atatürk’ün emriyle Türkiye İş Bankası’nı kurdu ve 1932’ye değin genel müdürlüğüne yaptı. İnönü, bazı konularda ATA’yla anlaşmazlığa düşüp başbakanlıktan istifa edince, Ekim 1937’de Bayar bu göreve getirildi. Ocak 1939’da istifa edip başbakanlık göreviden ayrıldı. II. Dünya Harbi yıllarında yeniden vekil olduysa da aktif olarak görev almadı.

Celal Bayar ve Menderes

29 Mayıs 1945 günü, Şükrü Saraçoğlu Hükümet için yapılan oylamada Menderes, Fuat Köprülü, Refik Koraltan ve Emin Sazak’la birlikte bütçeye red oyu verdi, aynı gün içinde gerçekleştirilen güven oylamasında hükumete güvensizlik oyu verenler arasında yer aldı. Tepki olarak Eylül 1945’te vekillikten, Aralık 1945’te de partisi CHP’den istifa etti. 7 Ocak 1946’da “Dörtlü Takrir”le partiden ihraç edilen Köprülü, Menderes ve Koraltan’la birlikte Demokrat Parti’yi (DP) kurdu ve genel başkanlığa seçildi. DP 1946 seçimlerinde CHP’ye karşı 62 milletvekili çıkardı. Celal Bayar İstanbul’dan milletvekili seçildi. DP; 1950’de ise oyların yüzde 53’ünü alarak tek başına iktidara geldi.

Bayar, 22 Mayıs 1950’de cumhurbaşkanı seçildi ve parti genel başkanlığından çekildi. 1954 ve 57 seçimleri sonunda da yeniden cumhurbaşkanı oldu ve 27 Mayıs İhtilaline (1960) dek bu görevde kaldı. İhtilal sonrası DP iktidarı devrildi. Bayar, darbe sabahında Çankaya Köşk’ünde kendisini teslim almaya gelmiş subaylara karşı önce evvela direndi, sonra da ceketinin cebindeki tabancayı şakağına dayayıp intihar girişiminde bulundu. Ancak 77 yaşındaki Bayar’dan daha atik davranan subaylar tabancayı elinden zorlanmadan almayı başardılar. Sonraki günlerde “vatana ihanet” ve “anayasayı ihlal” suçlamalarıyla Yassıada’da, Yüksek Adalet Divanında yargılandı. 15 Eylül 1961’de idama mahkum edildi. Hüküm kesinleştiği zaman 78 yaşında olan Bayar’ın aldığı ceza dönemin Milli Birlik Komitesi tarafından yaşam boyu hapse çevrildi ve sonrasında Yassıada’dan Kayseri Cezaevi’ne nakledildi. 8 Temmuz 1966’da da hakkında verilen raporla dönemin cumhurbaşkanı Cevdet Sunay tarafından, Anayasanın 97. maddesinde yazılı sebeplere dayandırılarak affedildi.

Bayar sonraki yıllarda eski DP’lilerin siyasi haklarının verilmesi için çalıştı. 70’li yıllarda sağ siyasette birleştirici bir isim bir bakıma simge sayıldı. 12 Eylül Darbe yönetimini ve 1982 Anayasasını destekledi. 22 Ağustos 1986’da 103 yaşında kalp yetmezliği sebebiyle yaşamını kaybetti. Öldüğünde, dünyanın en yaşlı politikacısıydı. 28 Ağustos 1986’da Ankara’da düzenlenen devlet töreninin ardından, ertesi gün doğum yeri olan Umurbey’de toprağa verildi. 1965 ile 1972 seneleri arasında “Ben de Yazdım” adıyla 8 cilt halinde anılarını kitaplaştırıldı.

Celal Bayar

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir