Cumhurbaşkanı | Seçimi, Görev ve Yetkileri

Cumhurbaşkanlığı; 29 Ekim 1923’de resmi olarak tesis edildi. Seçilen ve ulusun ve cumhuriyetin birliğini temsil eden ilk T.C. Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk’tür. Cumhurbaşkanı; devletin uyumlu çalışabilmesini anayasanın 101. maddesinden 107. maddesine kadar detaylıca izah edilen ‘görev ve yetkileri’ ile garanti eder. Resmi konutu Başkent Ankara’daki Çankaya Köşküdür. 28 Ağustos 2007’den bu yana ise Abdullah Gül 11. Cumhurbaşkanı olarak bu görevi sürdürmektedir. Kırk yaşını doldurmuş ve yüksek öğrenim yapmış kişilerin bu makama meclis içinden veya dışından aday gösterilebilmesi yirmi milletvekilinin yazılı teklifi ile mümkündür. 2012 anayasa değişiklikleri sonrası görev süresi 5 yıl olarak belirlenen cumhurbaşkanı en fazla iki defa halk oylaması ile seçilebilir. Seçim sonrası varsa siyasi partisi ile ilişkisi kesilir ve Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliği sona erer. Görev süresinin dolmasından önceki altmış gün içinde bu seçimin tamamlanması şarttır! Bu makam; seçim haricindeki herhangi bir sebepten dolayı boşaltılırsa, boşaltmayı takip eden altmış gün içinde yeni cumhurbaşkanı iş başı yapar.

İlk oylama sonrası çoğunluk sağlanamazsa, oylamayı izleyen ikinci pazar günü ikinci oylama gerçekleştirilir. İlk oylamada en çok oy almış iki adayın katıldığı seçimlerde geçerli oyların çoğunluğunu alan aday Cumhurbaşkanı olur. İkinci oylamaya iştirake hak kazanan kişilerden birinin ölümü veya yeterliğini kaybetmesi halinde; ikinci oylama, boşalan adaylığın birinci oylamadaki sıraya göre ikame edilmesi suretiyle yapılır. İkinci oylamaya tek adayın kalması halinde, bu oylama referandum şeklinde yapılır. Aday, geçerli oyların çoğunluğunu aldığı takdirde yine Cumhurbaşkanı seçilmiş olur. Yeni Cumhurbaşkanı göreve başlayıncaya kadar görev süresi dolan bir önceki Cumhurbaşkanının görevi devam eder.

Yürütme alanına ilişkin yetkileri şu şekildedir:

  • Başbakanı atamak ve istifasını kabul etmek, başbakanın önerisi üzerine Bakanları atamak ve görevlerine son vermek, gerekli gördüğünde Bakanlar Kurulu’na Başkanlık etmek ya da Bakanlar Kurulunu Başkanlığı altında toplantıya çağırmak.
  • Yabancı devletlere Türk Devletinin temsilcilerini göndermek, Türkiye Cumhuriyeti’ne gönderilecek yabancı devlet temsilcilerini kabul etmek, uluslararası antlaşmaları onaylamak ve yayımlamak.
  • Türkiye Büyük Millet Meclisi adına Türk Silahlı Kuvvetlerinin Başkomutanı olması sebebiyle Türk Silahlı Kuvvetlerinin kullanılmasına karar vermek, Genelkurmay Başkanını atamak, Milli Güvenlik Kurulunu toplantıya çağırmak, Milli Güvenlik Kurulu’na Başkanlık etmek, Başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulu kararıyla sıkıyönetim ya da olağanüstü hal ilan etmek ve kanun hükmünde kararname çıkarmak.
  • Kararnameleri imzalamak, sürekli hastalık, sakatlık ve kocama sebebi ile belirli kişilerin cezalarını hafifletmek ya da kaldırmak.
  • Devlet Denetleme Kurulunun üyelerini ve Başkanını atamak, devlet Denetleme Kurulu’na inceleme, araştırma ve denetleme yaptırmak, yüksek öğretim Kurulu üyelerini seçmek ve Üniversite rektörlerini seçmek.

Yasama alanına ilişkin yetkileri ise şu şekildedir:

  • Gerekli gördüğü takdirde, yasama yılının ilk günü Türkiye Büyük Millet Meclisinde açılış konuşmasını yapmak, Türkiye Büyük Millet Meclisini gerektiğinde toplantıya çağırmak ve yasaları yayımlamak.
  • Yasaları yeniden görüşülmek üzere Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne geri göndermek, Anayasa değişikliklerine ilişkin yasaları gerekli gördüğü takdirde halk oyuna sunmak.
  • Yasaların, kanun hükmündeki kararnamelerin, Türkiye Büyük Millet Meclisi İç tüzüğü’nün, tümünün ya da belirli kurallarının anayasaya biçim ya da esas yönünden aykırı oldukları gerekçesi ile Anayasa Mahkemesinde iptal davası açmak. Türkiye Büyük Millet Meclisi seçimlerinin yenilenmesine karar vermek.

Yeni cumhurbaşkanı Türkiye Büyük Millet Meclisi önünde şu şekilde yemin eder:

Anayasanın 103. maddesine göre cumhurbaşkanı, görevine başlarken aşağıdaki şekilde and içer : “Cumhurbaşkanı sıfatıyla, Devletin varlığı ve bağımsızlığını, vatanın ve Milletin bölünmez bütünlüğünü, Milletin kayıtsız ve şartsız egemenliğini koruyacağıma, anayasaya, hukukun üstünlüğüne, demokrasiye, Atatürk ilke ve inkılaplarına ve laik cumhuriyet ilkesine bağlı kalacağıma, milletin huzur ve refahı, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde herkesin insan haklarından ve temel hürriyetlerinden yararlanması ülküsünden ayrılmayacağıma, Türkiye Cumhuriyetinin şan ve şerefini korumak, yüceltmek ve üzerime aldığım görevi tarafsızlıkla yerine getirmek için bütün gücümle çalışacağıma büyük Türk Milleti ve tarih huzurunda, namusum ve şerefim üzerine and içerim.”

Hastalık, yurt dışı ziyaretler, ölüm, çekilme ya da başka bir nedenle Cumhurbaşkanlığı makamının boşalması durumunda da yenisi seçilinceye kadar, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı Cumhurbaşkanlığı’na vekillik ederek Cumhurbaşkanı’na ilişkin yetkileri kullanır.

Cumhurbaşkanı seçimleri 10 Ağustos 2014 tarihinde yapılacak.

 

Bir önceki yazımız olan Modifiye | Araçlar Hakkında Tüm Bilgiler başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir