Göktürk Devleti Hakkında Tüm Bilgiler

Gök Türkler veya Kök Türkler olarak da bilinen Göktürk Kağanlığı, 552-744 yılları arasında Orta Asya ve Çin’de hükümdarlık sürdürmüş bir Türk devletidir. Kurucusu ve önderi; ili derleyen anlamında “İliğ Kağan” diye de adlandırılan Bumin Kağan’dır. Kardeşi İstemi Kağan ülkenin batı kanadını yönetirdi. Türk adı ilk kez Göktürkler dönemine ait Orhun Yazıtları’nda geçmektedir. Çin, Sasani (İran) ve Bizans İmparatorluğu ile askeri, siyasi ve ekonomik komşularıdır. Göktürk Kağanlığı 552-745 yılları arasında 193 yıl varlığını sürdürdü. Kardeş kavgaları, diğer Türk halklarıyla yapılan savaşlar, iç karışıklıklar ve Çinliler ile olan uzun savaşlar devletin yıkılmasına neden oldu.

Başkentleri Orta Asya’da Karakurum yakınında Ötüken kentiydi. Devlet başkanlarına «kağan», hakan soyundan olanlara “tigin” derlerdi. Devletin kuruluşunda kağan, Bumin’di. Ülkenin doğu kesimini yönetiyordu. Batı kesiminde ise kardeşi İstemi Kağan vardı, ama geleneğe göre o, doğu kağanına bağlıydı. Göktürkler inanç ve düşünce yapılarına göre Göktanrı (Tanrı veya Tengri) tarafından devlet kurma görevinin kendilerine verildiğine inanır ve bu doğrultuda hareket ederlerdi. Bu yüzden kendilerini Göktürk olarak tanımlamışlardır.

Orhun yazıtları: Üstte mavi gök, altta yağız yer kılındıkta, ikisi arasında insan oğlu kılınmış. İnsan oğlunun üzerine ecdadım Bumin Kağan, İstemi Kağan oturmuş. Oturarak Türk milletinin ilini töresini tutuvermiş, düzenleri vermiş. Dört taraf hep düşman imiş. Ordu sevk ederek dört taraftaki milleti hep almış, hep tabi kılmış. Başlıya bas eğdirmiş, dizliye diz çöktürmüş. Doğuda Kadirkan Ormanına kadar, batıda demir kapıya kadar kondurmuş.

Bumin Kağan’ın ölümünden sonra oğlu İssik Kağan bir yıl hükümdarlık yaptıysa da başarılı olamadı. Sonrasında iş başına gelen Mukan Kağan zamanında devlet muazzam bir genişliğe ulaşmıştı. Çin kaynaklarında heybetli ve kudretli görünüşü ve başarılı devlet adamlığı ile anlatılmaktadır. Mukan’dan sonra Taspar Kağan (572—581) tahta geçti. Taspar Kağan, Budizmi kabul eden ve Çin’i baskı altında tutan yönleriyle sivrildi. Taspar’ın yerine İşbara Kağan (Aşina Şetu, 581—587) geçti.

Bilge Kağan’ın, danışmanı Tonyukuk’u ve küçük kardeşi Kül Tigin’i kaybetmesinden sonra zehirlenerek [kaynak belirtilmeli] öldürülmesi üzerine yerine geçen Tengri Kağan çocuk yaştaydı. Onun kağanlığına karşı gelen Ozmış da ülkeyi toparlayacak güçte değildi. Uygurlar 745’te Ötüken’e girerek Göktürk Kağanlığına son verdiler.

  • İlk Göktürk Kağanlığı (552-588)
  • Birinci Doğu Göktürk Kağanlığı (582-630)
  • Tahakküm dönemi (630-681)
  • İkinci Doğu Göktürk (Kutluk) Kağanlığı (682-745)

 

Bir önceki yazımız olan Berlin Duvarı Hakkındaki Sır Gerçekler başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir