Islahat Fermanı Hakkında Detaylı Bilgiler

Islâhat Hatt-ı Hümâyûn-û veya Islahat Fermanı olarak bilinen düzenleme; Osmanlı’nın çöküşe ilerleyen dönemlerinde devletin parçalanmaktan kurtarılması amacıyla; siyasi kuruluşlar, insan hakları ve yeni kurumların tesisi hususunda yapılması planlanan köklü değişimler için Sultan Abdülmecid zamanında yayımlanan fermandır. Tanzimat Dönemi’nin önde gelen siyasi kişilerinden birisi olan Sadrazam Mehmed Emin Âli Paşa tarafından Avrupa’daki benzer güçlerin arzuları doğrultusunda hazırlanıp yürürlüğe geçirilmiştir.

İmparatorluk hayatta olduğu müddetçe yayımlanan en önemli fermanlar şu şekilde özetlenebilir: 3 Kasım 1839’daki Tanzimat Fermanı, 18 Şubat 1856’a tarihlenen Islahat Fermanı ve ve son olarak da 1860’daki Sultan Abdülaziz fermanları. Bu fermanlarla, çöküşün insani ve mali nedenleri analiz edilmeden, bazı batı kuruluşlarını ve anlayışını devlete tepeden inme getirmekle imparatorluğun kurtarılabileceği düşünülmüş lakin bu fermanlarla toplumdaki kuruluş ve anlayış ikileme girmiş, İslam ve Şeritatının dünya görüşü ve bu anlayışla tesis edilen yapılarla birlikte batı taklitçisi kuruluşlar arası çatışmalar sonrasında toplumun içinde daha büyük sorunlar baş göstermiş, yıkımı önleyeceği düşünülen ıslâhat fermânları, beklenen etkiyi ne yazık ki gösterememiştir.

Bu yıllarda Batı’nın mali desteğine, borçlarına gereksinim duyan Osmanlı, bunları ancak batıya bazı imtiyazlar tanımak yoluyla elde edebilmiştir. Bu imtiyazlar ile Osmanlı topraklarına giren yabancı sermaye ve yatırımlar, sahip olduğu imkan ve güçle birleşip yerli sanayimizi büyük ölçüde yıkıma uğratmıştır. Böylece Osmanlı yarı sömürge haline gelmiş, tüm ekonomisi ve zengin kaynakları Batılı devletlerin kontrolüne geçmiştir.

Bâb-ı Âli tarafından ilan edilmiş Islahat Fermanı, Kırım Harbinin ateşkesinden tam 18 gün sonra, 18 Şubat 1856’da ilan edilir. Islahat Fermanı, Tanzimat Fermanı tarafından sağlanan reformlarla dolu ortamı bir miktar daha genişletmiştir.

Söz konusu Islahat Fermanı, Tanzimatın bir bakıma devamı olarak değerlendirilebilecek bir değişim olarak da kabul edilmekte. Esasen bu ferman, Paris Antlaşması metni içinde yer almış; antlaşmanın imzası esnasında ise batılı güçler tarafından Rusya’nın Osmanlı iç işlerine müdahalesini engellenmesi neticesinde kurulan baskı ile ilan edilmek durumunda kalınmıştır.

Islahat Fermanı Hakkında Özet Bilgiler

1856’da ilan edilen Islahat Fermanı, Osmanlı halkları içinde yabancılara yani gayrimüslimlere yönelik bir takım hakların sunulmasını içermektedir. Avrupalılar, Fransız İhtilalinin de tetiklediği milliyetçilik akımlarından etkilenerek Balkanlar’da isyan çıkarmakta meşgul olan gayrimüslimleri ülkeye bağlamayı amaçlamaktadır ve dolayısıyla nihai hedeflerden biri de Avrupalı devletlerin olayları bahane ederek Osmanlı Devletinin iç işlerine karışmasını önlemektir.

Ferman, toplum olarak birleşik bir Osmanlı oluşturmayı amaçlamaktadır. Irk, vb. din-dil-ırk ayrımları yapmaksızın bir Osmanlı milleti tesisini amaçlar ki 19. yüzyıldaki kötü gidişatı durdurmak amaçlı ortaya çıkan fikir akımlarından Osmanlıcılık kapsamında değerlendirilebilir. Bir önceki Tanzimat Fermanı ( Gülhane Hatt-ı Şerif-î, 3 Kasım 1839 )’nın amacı azınlıkların isyanlarını durdurmak, azınlıkları bahane ederek Avrupalı devletlerin Osmanlı iç işlerine karışmasını önleyerek toprak bütünlüğünü korumaktır.

Bir önceki yazımız olan Bizans Devletinin Para Sistemi Hakkında Bilgi başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir