İsmail Gaspıralı ve Hayatı Üzerine

gaspirali-portraitİsmail Gaspıralı (Gasprinskiy) (20 Mart 1851 – 24 Eylül 1914) Yükselen Rus milliyetçiliğine bir tepki olarak; Çarlık Dünyasındaki Türklerin birleşmesini hedef almış ve ortak müfredatı olan okullar kurmuştur. Önderi olduğu harekete “cedidcilik” hareketi denir. “Dilde, fikirde, işte birlik” sloganı tüm Türk dünyasında bilinir.. Babasının doğduğu köyün adıyla Gaspirinski (Gaspıralı) lakabını almıştır.. Kırım Tatarı eğitimci ve yazar olarak bilinir ancak Türklüğü ve Müslüman entelektüeli oluşu ile öne çıkar. Sovyet döneminde mezarı yıkılıp üzerine domuz çiftliği kurulmuştur. Türkçü Turancı görüşün fikir babasıdır. Gaspıralı, düşüncelerini 1883’te kurduğu ve 1918’e kadar varlığını sürdüren “Tercüman” adlı gazetesiyle yayar. UNESCO 2014’ü İsmail Bey Gaspıralı’yı anma yılı ilan etmiştir.

Türk karşıtlığından beslenen Panslavizm politikasına tepki gösteren İsmail Gaspıralı, 1879’da fikirlerini yaymak için bir gazete kurmak ister, devrin hükümetine başvuruda bulunur. 1883 yılında, Türkçe kısmı aynen Rusçaya da tercüme edilmek şartıyla “Tercüman-ı Ahval-i Zaman” için izin alır. Ziynet eşyalarını ve annesinden kalan kıymetli elbiseleri satarak elde ettiği paraya, 300 ruble abonelik parasını da ekleyerek eski bir makine ve bir miktar hurufat alan Gaspıralı, ilk nüshayı 10 Nisan 1883′te çıkarır. Devrin şartlarına ve okur yazarlık oranına göre çok yüksek sayılabilecek tirajlara ulaşmıştır.

1909 Meşrutiyet ilanından sonra İstanbul’a gelişi büyük heyecanla karşılanmıştır. Türkiye Türklüğüne büyük bir ilgi duyan Gaspıralı, Kırım’da da Ruslara karşı Türkiye’yi savunmaktan, aleyhteki yazılara cevap vermekten çekinmemişti. Birinci Dünya Savaşı öncesinde İstanbul’a tekrar gelip Türkiye’yi savaşa girmemesi hususunda uyarmaya çalışan Gaspıralı, Türk dünyasının yetiştirdiği nadir zekalardan biriydi, büyük bir mücadele adamı ve gerçekten inanmış bir idealistti. Gaspıralı İsmail Bey, 11 Eylül 1914 Cuma günü Bahcesaray’da vefat etti. Ertesi gün muhteşem bir cenaze töreniyle, Mengligiray Han türbesi civarında toprağa verilen büyük idealistin ölümü, bütün İslâm dünyasında çok büyük bir üzüntü uyandırdı.

Bir önceki yazımız olan Peyami Safa ve Hayatı başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir