Somon Balığı ve Muhteşem Faydaları

Sahip olduğu Omega-3 yağ asitleri nedeniyle tüm dünyada bilinen ve özellikle diyet yemekleri için en sık tercih edilen deniz ürünü olan Som balığı ya da somon olarak tanınan bu balıklar esasen aynı aleden olsalar da aslında bu familyanın farklı türleridir. Atlantik ve Pasifik Somonu türleri ile ikiye ayrılırlar. Yakın akrabası alabalıkların üye olduğu ailenin Latince adı Salmonidae (Alabalıkgiller) dir. Alabalık ile Somon aynı aileden olsa da farklı türlerdir.


Somonlar tatlı suda doğup denizlere göç ederler. Yumurtlama zamanlarında tekrar tatlı suya dönerler. Binlerce km tutabilen göç yolları süresince zorlu engelleri aşarlar, sığ sularda yüzerler, hatta ufak tefek şelalelerden atlaya zıplaya geçerler, bazı hallerde bu şelaleleri yer çekimine karşı yüzerek geçtikleri dahi görülür. Bu göç sırasında yer çekimine karşı şelaleleri aşarken; belgesellerde görmüşsünüzdür, doğrudan şelalelerin başında bekleyen ayılara kolay yem olabiliyorlar. Önlerine çıkan engellerde 3 metreye kadar zıplayabilirler.

Göçebe de denilebilen Anodrom tipi (denizlerde büyüyüp beslenen, yumurtlamak için iç sulara gelen ve orada yumurtlayan, yavruları hayatlarının bir kısmını iç sularda geçiren ve daha sonra denizlere göç eden) türde balıklardır. Kuzey Amerika’da sekiz çeşit türü görülen Somon balığının Pasifik Okyanusunda da yedi değişik türü vardır. Günümüzde dünyanın hemen hemen tüm ülkelerinde tüketimi gittikçe artan bu omega 3 deposunun yüzde yetmiş beşi çiftliklerde üretilir. 2004’te Şili, (yüzde 35) ile Norveç’ten bile daha fazla somon balığı üreterek en çok somon balığı tüketen ülke olmuştur. Çiftlik üretimi yapılan somon türü Atlantik Som Balığıdır. Özellik Şili’deki üretim miktarının çok fazla oluşu nedeniyle perakende fiyatları da düşüşe geçmiştir. Buradaki balıkların boyları 1,5 metreye, kilosu 46 kg ye, maksimum ömrü ise 13 yıla kadar ulaşabiliyor.

somon-baligi

Yaklaşık bir asır öncesine kadar Avrupa’daki her ırmakta bulunan yaygın bir balık türüydü somon. Bazı türlerinin o dönemlerde Atlantikten Rhein ırmağına girerek oradan da Alp dağlarının eteklerindeki kaynaklara kadar ilerledikleri kayıtlara geçer. Lakin Sanayi devrimi ile paralel artan sık avlanma, sanayi atıklarının tatlı su kaynaklarını kirletmesi, göç eden balıkların yollarını kapatacak şekilde baraj duvarları kurulması gibi nedenlerle sayıları ciddi oranda azalmıştır.

Ülkemizdeki deniz suyu sıcaklıkları soğuk suları seven ve yaşayabilen somonlar için pek uygun değildir. Nitekim Karadeniz’de bir vakitler kurulan yetiştirme çiftliklerinde 1990’larda bazı denemeler yapılmış lakin su ısısının yüksekliğinden dolayı uyum sağlayamayan balıklarda hastalıklar gözlenmiş ve Türkiye’de yetiştirme fikrinden şimdilik vazgeçilmiştir. Ülkemizde yetişmesi için uygun deniz sıcaklığı bulunmadığından dolayı bu arkadaşlar Norveç’ten ithal edilmektedir. Bu tesislerde Somon ile anı familyadan ola alabalık üretilmeye devam etmektedir. Asıl makbulü bizce Norveç somonunun (Atlantik Som) eti turuncu renktedir, derisi daha parlaktır. Karadeniz somonuna nispeten daha yağlıdır. Ancak soğuk sularda geliştiği için parmağınızla ete dokunduğunuzda biraz daha sert olduğunu fark edebilirsiniz. Bu sertlik olumsuz manada değildir. Etin kendini salmaması ve pişirme sırasında dağılmasını engeller. Asıl ana vatanı kuzey buz denizi olan bu türünün lezzeti biraz da yaşadığı bu soğuklardan gelmektedir. Norveç’ten büyük köpük kutular içerisinde ülkemize gelir. 1 adet Norveç Somon balığının ağırlığı yaklaşık 6-10 kg arasında değişir. Türkiye’de bütün, dilim, fileto ve füme olarak sunulmaktadır.

Alaska ve Kanada’da pasifik somonlarının miktarları; baraj duvarlarını aşıp üreme ortamlarına veya denize ulaşamamaları sonucu, ırmaklara kurulan büyük tuzaklarla aşırı avlanma sonucu yine çok azalmıştır. Ancak şimdilerde yasalar çerçevesinde koruma altında olan bu türler için baraj duvarlarına balık merdivenleri yapılmış, duvarı aşamayan balıkların bu balık merdivenlerinden geçişi için sistemler geliştirilmiştir. Yasalar ile korunan somonlar dünyada çok talep edilmesi ile birlikte çiftliklerde üretilmeye başlanmıştır.

Karadeniz somonu olarak piyasada satılan balıklar aslında Alabalığın damızlık hallerine benzer. Bir tanesinin ağırlığı 1,5-2 kg arasındadır. Normal 300-500 gram boyutundaki bir alabalık tipine ve görünümüne benzer. Tat açısından alabalığa daha yakındır. Fiyat konusunda da zaten Norveç Somonu ile arasında uçurum olduğu fark edilecektir. Şubat 2016 ayı rakamları incelendiğinde Alabalık fiyatı 14 TL /kg iken Karadeniz Somonu 16 TL / kg satılmakta. Ancak Norveç Somonu fiyatı 35-40 TL /kg olarak bulunabiliyor.

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir