Talat Aydemir Hakkında Bilinmeyenler

talat aydemir1917’de Bilecik’te dünyaya gelen Harbiyeli Komutan Talat Aydemir; 1940’ta Harp Okulunu, 1954 senesinde ise Harp Akademisini tamamladı. 1956-59 yılları arasında dönemin DP iktidarına karşı darbe (!) yapmak için örgütlenen cuntada görev aldı. 1960 Haziran ayına kadar Kore’de olduğu için 27 Mayıs 1960 ihtilalinde bulunmadı. Kurmay Albay rütbesine sahipken Milli Birlik Komitesi tarafından Kara Harp Okulu komutanlığına atandı. 22 Şubat 1962’de; atama ve tevkiflere karşı, askeri öğrencilerinin de desteğini alarak kısıtlı direniş hareketini organize etti.


Talat Aydemir Hakkında Bilinmeyenler

Bu ilk direniş dönemin hükumetiyle uzlaşma ile sonlandı ve Aydemir emekliye ayrıldı, 10 Mayıs 1962’de çıkan özel af yasası sayesinde ise serbest kaldı. 22 Şubat hadiselerine karışan 69 zabit ve 4 astsubayın TSK ile alakası kesilecektir. 20 Mayıs 1963’de, Anayasa’da belirtilen reformların yapılmadığı gerekçesiyle ikinci kez başarısız bir darbe girişiminde bulundu. İhtilal parolası ‘Harbiyeli’, işareti ise ‘Aldanmaz’dır. Yargılamadan sonra Elazığ’da piyade taburu komutanı olan Binbaşı Fethi Gürcan ile birlikte idama mahkûm edildi. Bir hafta sonra tarihler 5 Temmuz 1964 saat 02.50’i gösterdiğinde infaz yerine getirildi.

1962’de dönemin hükumeti radyoyu ele geçirip anonslara başlayınca Aydemir’in destekçileri dağılır. Talat Aydemir o günü, ‘Radyonun bu kadar etkili bir silah olabileceğini o vakit anladım. Mağlubiyetimizin tek sebebi radyodur…’ diye anlatıyor anılarında. Deniz Gezmiş ve arkadaşlarının idam kararında imzası olan Yarbay Ali Elverdi hükumetin anonsunu okumaktadır.

Albay Aydemir, idamına kadar anılarını yazmayı sürdürür. Bu anıların ilk cildi, Binbaşı Gürcan’ın evlatları Sema ve Öner’in koynuna sokularak tutukevinden çıkarılabildi. İkinci cildi görevliler fark etti ve halen bu sayfalarının nerede olduğu bilinmiyor. Ülkemizde darbe girişimi nedeniyle yargılanmış ve idam cezası almış ilk ve tek üst rütbeli askerdir. Kurtuluş Savaşı ve I. Dünya Savaşına katılmış; başta İnönü ve ekibi gibi rütbeli askerlere karşı, Harbiyeliler ile kafa tutmaya çalışması nedeniyle bu ihtilal girişiminin başarısız olduğu iddia edilir. Kıdem ve rütbe ilişkisinine en saygı duyulduğu yıllarda Talat Aydemir gibi başarılı bir askerin bu stratejiyi kuramamış olması da askeri tarihçilere göre büyük bir hatadır. 27 Mayıs’ta emekli Orgeneral Cemal Gürsel’in Milli Birlik Komitesinin başına getirilmesi, atılan bu “ast üst” kaygılı adımların en belirgin örneğidir.

İlgini Çekebilir →  Hugo Chavez Hakkında Hiç Duymadıklarınız

Talat Aydemir’in Hatası

İdaresinde olan Harp Okulunun talebeleri, 22 Şubat 1962’de gündüz vakitlerinde Meclis’e doğru yürüyüşe geçti. Çankaya’yı ele geçiren devletin de kontrolünü almış olacaktı. Binbaşı Fethi Gürcan, bölüğüyle Çankaya’ya çıkar ve Cumhurbaşkanlığı Muhafız Alayının idaresini devralır. Şimdi tek yapılması gereken içeriye girerek devletin nihai kontrolünün ele geçirilmesine kalmıştır. Zira o esnada tüm kuvvet komutanları, Başbakan ve bazı bakanlar Çankaya’da görüşme halindedir.

Binbaşı Gürcan, Talat Aydemir’e Köşk’ten tel açarak, “Albayım herkes burada. Emir verin, hepsini enterne edeyim. Hesaplarını göreyim mi?” diye sorar. Aydemir, sonraları hayatına mal olacak bir hata yaparak “Hayır”, diye cevap verir, “Serbest bırakacaksınız.” Bu esnada G.kurmay Başkanı Cevdet Sunay’dan “Kuşatmayı kaldırırsanız affedileceksiniz” yollu bir taahhüt mektubu da getirilir. İstemez Aydemir. İnönü’den getirirler, onu da kabul etmeyerek reddeder. Ordu adeta ikiye bölünmüş durumdadır ve büyük ihtimalle de kan akacaktır. Aydemir, Çankaya’ya tutuklama emri verse en azından Ankara’da duruma kısmet hakim olacaktır ama bir iç savaşı da göze alamaz ve tek kurşun dahi atılmadan harekata son verir. Anlaşılan, bir asker olarak silah arkadaşlarının taahhütlerine inanmıştır. Kararının ne kadar yanlış olduğunu çok geçmeden fark edecektir. Harekatı durdurması kaydı şartıyla Talat Aydemir için hiçbir cezai işlem yapılmayacağı taahhüdünde bulunan İsmet İnönü’nün çıkar çıkmaz suçlayıcı açıklamasıyla karşılaşacaktır. Tutuklanır. 73 görevli arkadaşıyla emekli edildikten sonra serbest kalırlar.

Bir önceki yazımız olan Vedat Milor Hakkında Bilinmeyenler başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir